9 marca 2026 r.
W zeszłym tygodniu w Barcelonie na corocznym forum Mobile World Congress zaprezentowano przyszłość sztucznej inteligencji, łączności i cyfrowej transformacji - od smartfonów z obsługą sztucznej inteligencji, przez roboty w biurach podróży, po komputery z ekranami 3D. Pośród premier produktów i prezentowanych innowacji, jeden mniej krzykliwy, ale coraz ważniejszy temat kształtował rozmowy polityczne przez cały tydzień: ewoluująca rola cyfrowej infrastruktury publicznej (DPI).
OECD definiuje DPI jako współdzielone systemy cyfrowe, które są bezpieczne, interoperacyjne i zaprojektowane tak, aby wspierać integracyjne świadczenie usług publicznych i prywatnych oraz dostęp do nich. W najlepszym przypadku DPI umożliwia rządom bardziej efektywne świadczenie usług, poszerzanie dostępu i integracji oraz zwiększanie zaufania poprzez skuteczniejsze reagowanie na potrzeby obywateli. W ostatnich latach krajowe systemy identyfikacji, platformy płatności natychmiastowych i interoperacyjna wymiana danych rozszerzyły dostęp do usług finansowych, ochrony socjalnej, opieki zdrowotnej i pomocy w nagłych wypadkach, jednocześnie obniżając koszty i umożliwiając szybsze, bardziej skoordynowane wsparcie.
W miarę jak systemy te stają się coraz bardziej osadzone w codziennym życiu, oczekiwania naturalnie rosną. DPI, podobnie jak każda infrastruktura cyfrowa służąca milionom obywateli, musi nie tylko działać wydajnie, ale także zdobywać i utrzymywać zaufanie. Większa skala pociąga za sobą większą odpowiedzialność za ochronę użytkowników, zarządzanie ryzykiem i zapewnienie, że odpowiedzialność ewoluuje wraz z innowacjami. Chociaż wszystkie duże systemy muszą stawić czoła tym wyzwaniom, nabierają one większego znaczenia w kontekście DPI, biorąc pod uwagę ich powszechne przyjęcie, kluczową rolę w świadczeniu usług publicznych oraz pojawienie się nowych technologii i zagrożeń bezpieczeństwa, z których wiele zostało przyspieszonych przez sztuczną inteligencję.
W tym kontekście rozmowa na temat DPI znajduje się w punkcie zwrotnym. Dyskusje w Barcelonie, które kiedyś dotyczyły kwestii adopcji i skali, sugerują, że debata wykroczyła poza wdrażanie i dotyczyła trwałości. Zmiana ta niesie ze sobą znaczące szanse i zagrożenia. W miarę przyspieszania adopcji, silniejsze zarządzanie i głębsze partnerstwa między rządami, dostawcami technologii, darczyńcami i interesariuszami społeczeństwa obywatelskiego będą miały zasadnicze znaczenie dla zapewnienia, że szybko rozwijające się systemy cyfrowe będą nadal zapewniać znaczące wyniki dla użytkowników - zwiększając bezpieczeństwo, podtrzymując zaufanie i utrzymując rentowność. Oto trzy wnioski na przyszłość.
W miarę jak DPI dojrzewa, jego sukces zależy w mniejszym stopniu od technologii, a bardziej od partnerstw, które określają sposób podejmowania decyzji, kto ma władzę i jak egzekwowana jest odpowiedzialność. Długoterminowa rentowność zależy od modeli zarządzania, które przekraczają granice instytucjonalne i dostosowują zachęty do tego, w jaki sposób systemy zapewniają wymierne korzyści dla ludzi, a nie tylko jak wydajnie działają. Oznacza to wyjaśnienie, kto ustala standardy, kto nadzoruje ich przestrzeganie, w jaki sposób rozstrzygane są spory i w jaki sposób zapewniane jest zadośćuczynienie w przypadku wystąpienia szkody.
Żaden pojedynczy aktor nie może sam odpowiedzieć na te pytania. Sukces zależy od wykorzystania mocnych stron każdego członka większego ekosystemu. Sektor publiczny stanowi podstawę zarządzania, legitymizacji i stabilności. Podmioty filantropijne mogą finansować wczesny rozwój i zmniejszać ryzyko eksperymentów. Podmioty prywatne przyczyniają się do inwestycji, zdolności technicznych, innowacji, bezpieczeństwa i świadczenia usług, które zwiększają dostęp i napędzają adopcję. Społeczeństwo obywatelskie odgrywa kluczową rolę w budowaniu zaufania, włączaniu i przekazywaniu informacji zwrotnych, aby zapewnić, że systemy będą reagować na potrzeby publiczne.
Wyzwaniem jest zatem przejście od doraźnej współpracy, której brakuje spójności, do ustrukturyzowanych partnerstw międzysektorowych, które wykorzystują te uzupełniające się role. Technologia umożliwia zwiększenie skali, ale partnerstwa i zarządzanie określają, w jaki sposób ta skala przekłada się na długoterminową wartość publiczną.
Tak jak zarządzanie musi być wspólne, tak samo musi być z finansowaniem. Systemy DPI są często uruchamiane dzięki jednorazowym inwestycjom darczyńców, ale ich długoterminowe działanie wymaga stałych i przewidywalnych źródeł finansowania. Zrównoważony DPI wymaga zróżnicowanych i mieszanych modeli finansowania dostosowanych do pełnego cyklu życia DPI. Obejmuje to połączenie kapitału filantropijnego z góry, aby zmniejszyć ryzyko wczesnego wdrożenia, wieloletnie zobowiązania do finansowania publicznego, które są stabilne, przejrzyste i samowystarczalne, oraz inwestycje prywatne w infrastrukturę, operacje i innowacje.
X-Road, oprogramowanie open-source, które pomaga agencjom rządowym w bezpiecznej wymianie danych w Finlandii i Estonii, ilustruje na przykład, w jaki sposób infrastruktura cyfrowa finansowana ze środków publicznych może być skalowana i utrzymywana dzięki znaczącej współpracy i wsparciu sektora prywatnego i rozwoju. Podobnie, współpraca Mastercard z Egyptian Banks Company, egipską siecią zaawansowanych płatności i operatorem krajowym, pokazuje, w jaki sposób skoordynowane inwestycje publiczno-prywatne mogą napędzać innowacje i rozszerzać dostęp finansowy, jednocześnie rozkładając ryzyko i tworzenie wartości na różne podmioty.
Przykłady te wskazują na szerszą lekcję: potrzebne są ustrukturyzowane i zdywersyfikowane modele finansowania, aby infrastruktura mogła ewoluować, dostosowywać się i nadal służyć ludziom w miarę upływu czasu.
W miarę jak debaty wokół DPI dojrzewają, kuszące jest podążanie za logiką, że skala i przyjęcie w naturalny sposób wygenerują zaufanie. Ale to założenie zasługuje na analizę: Czy skala naprawdę tworzy zaufanie? A nawet jeśli istnieje zaufanie, nie pociąga ono za sobą automatycznie użytkowania. Zaufanie pojawia się tylko wtedy, gdy systemy wspólnie dostarczają wartość, chronią użytkowników i skutecznie reagują, gdy coś pójdzie nie tak.
Podejście zorientowane na wyniki przeformułowuje pytanie. Pyta: Czy użytkownicy są bezpieczni i chronieni? Czy mechanizmy rozpatrywania skarg i dochodzenia roszczeń działają ponad granicami instytucjonalnymi? Czy interoperacyjność jest odporna i odpowiedzialnie zarządzana? Skupienie się na tych kwestiach sprawia, że DPI wykracza poza samą infrastrukturę w kierunku doświadczenia i ulepszonego doświadczenia użytkownika.
Oznacza to traktowanie różnych form DPI jako żywych systemów, które wymagają ciągłej iteracji, udostępniania danych i skoordynowanych reakcji na pojawiające się zagrożenia. Wymaga to również umożliwienia innowacji w całym łańcuchu wartości, tak aby szyny publiczne przekładały się na rozwiązania spełniające rzeczywiste potrzeby użytkowników. Gdy role, obowiązki i zachęty są dostosowane do wspólnych wyników, DPI staje się nie tylko skalowalny, ale także odporny i zdolny do umożliwienia uczestnictwa wszystkim i dostarczania obiecanej wartości publicznej w czasie.
Ostatecznie przyszłość cyfrowej infrastruktury publicznej będzie definiowana nie przez to, jak szybko się skaluje, ale przez to, jak dobrze jest zarządzana, finansowana i zaprojektowana, aby dostarczać rzeczywistą wartość obywatelom, którym ma służyć.