Skip to main content

Cyberbezpieczeństwo

26 marca 2026 r.

 

Nadawanie miłości złej sławy: Jak mówić o oszustwach romansowych?

Terminologia często używana w odniesieniu do tej podstępnej formy oszustwa może podsycać wstyd, milczenie i poczucie straty, mówi lingwistka sądowa Elisabeth Carter.

A middle-aged woman looks concerned  as she stares into the distance with a laptop on her lap while sitting on a couch.

Maggie Sieger

Contributor

Romansowe "oszustwa", w których oszuści kradną pieniądze, przyjmując fałszywe lub skradzione tożsamości, aby oszukać ofiary, aby myślały, że są w kochającym, zaangażowanym związku, w rzeczywistości nie są oszustwami.

Są to prawdziwe związki oparte na uwodzeniu i nadużyciach - i musimy uznać je za oszustwa, a nie błędy smutnych, samotnych lub głupich ludzi, mówi Elisabeth Carter, kryminolog i lingwista sądowy z Kingston University w Londynie.

Ponad 350 milionów ludzi na całym świecie korzysta z aplikacji randkowych, aby znaleźć miłość i towarzystwo. W Stanach Zjednoczonych jedna na 10 zaangażowanych par - i 20% osób poniżej 30 roku życia - poznała się przez Internet. Jednak rozwój romansów online doprowadził do odpowiedniego wzrostu liczby oszustw finansowych, co ma niszczycielski wpływ na życie emocjonalne, finansowe i społeczne ofiar. Pomijając wiele brutalnych taktyk przestępczych, które użytkownicy Internetu nauczyli się rozpoznawać, oszuści wyłudzają pieniądze w sposób, który rzadko wzbudza czerwone flagi - a w rzeczywistości często powoduje, że ofiary czują się zimne, jeśli ich nie oddadzą.

W rezultacie Amerykanie tracą ponad miliard dolarów rocznie w wyniku oszustw związanych z romansami, a kolejne miliardy są tracone na całym świecie. Według Cartera, który współpracuje z Biurem Narodów Zjednoczonych ds. Narkotyków i Przestępczości (UNODC) i innymi organami ścigania, rzeczywiste liczby są prawdopodobnie znacznie większe, ponieważ sposób, w jaki mówimy o oszustwach romansowych, sprawia, że wiele ofiar wstydzi się zgłaszać straty.

Carter dosłownie napisał książkę na ten temat: "Podręcznik skutecznych strategii komunikacyjnych w zapobieganiu zorganizowanym oszustwom" UNODC. Niedawno usiadła, aby porozmawiać z Mastercard Newsroom o oszustwach związanych z romansami - i dlaczego tak ważne jest, aby zmienić sposób, w jaki o nich mówimy. 

 

Argumentowałeś, że używanie słów "oszustwo" i "wyłudzenie" zamiennie jest prawnie nieprecyzyjne i może być szkodliwe. Co w tym zestawieniu jest nie tak?

Carter: Używanie zamiennie słów "oszustwo" i "wyłudzenie" może umniejszać wagę i strukturę tych przestępstw. W prawie brytyjskim "oszustwo" jest zdefiniowanym przestępstwem, podczas gdy "scam" nie ma równoważnego znaczenia prawnego i może brzmieć nieformalnie lub trywialnie. Nieprecyzyjny język osłabia zrozumienie społeczne, podsyca negatywne narracje na temat bycia ofiarą oszustwa i zaciemnia rzeczywiste i wieloaspektowe szkody związane z przestępstwem. Potrzebujemy spójnej, precyzyjnej terminologii w mediach i komunikatach instytucjonalnych, aby odzwierciedlić celowy, zorganizowany charakter oszustw.

Podręcznik UNODC 2026 zaleca spójną, precyzyjną terminologię w mediach i komunikatach instytucjonalnych, aby odzwierciedlić celowy, zorganizowany charakter oszustwa.

 

Zbyt proste, niedokładne, potoczne lub humorystyczne obrazy tworzą poczucie łatwości oszustwa, które nie odpowiada rzeczywistym doświadczeniom ofiar. 

Elisabeth Carter
de

                                                                                                                                                                  

Z perspektywy językowej, w jaki sposób terminy takie jak "oszustwo", "przekręt" lub "nabrać się na to" przedstawiają oszustwo jako błąd ofiary?

Carter: Sformułowania takie jak "dać się nabrać" sugerują raczej indywidualny błąd niż ukierunkowaną, przestępczą manipulację. Język obwiniający ofiarę zwiększa wstyd i zmniejsza prawdopodobieństwo zgłoszenia. Ofiary doświadczają również dodatkowych szkód - wtórnej wiktymizacji - w wyniku reakcji instytucjonalnych i stosowania terminologii obciążonej wstydem, w tym w przypadku trudności ze zwrotem kosztów. Ponadto oszuści wykorzystują znane wzorce społeczne, aby osadzić oszukańcze żądania w zwykłych interakcjach, sprawiając, że doświadczenie ofiary wydaje się logiczne i łagodne. 

 

W jaki sposób trywializujący język kształtuje postrzeganie ryzyka przez społeczeństwo?

Carter: Oszuści często używają subtelnego, społecznie znanego języka, aby manipulować ofiarami, więc publiczne komunikaty muszą odzwierciedlać tę złożoność. Zbyt proste, niedokładne, potoczne lub humorystyczne obrazy tworzą poczucie łatwości oszustwa, które nie odpowiada rzeczywistym doświadczeniom ofiar. Sprawiają one również, że społeczeństwo jest niedostatecznie chronione. Kiedy oszustwo jest opisywane potocznie, ludzie mogą nie doceniać ryzyka i wpływu lub uważać, że nie może się to im przydarzyć. Wprowadza to opinię publiczną w samozadowolenie lub przekonanie, że jest to trywialne przestępstwo, a nie nadużycie o niszczycielskich konsekwencjach dla ofiar, zarówno finansowych, jak i dla ich zdrowia psychicznego i dobrego samopoczucia. 

 

Indywidualna czujność musi odgrywać rolę w zapobieganiu oszustwom, ale czy zgłaszanie oszustw romansowych jest zbyt zależne od tej wiadomości? Co mogłoby działać lepiej?

Carter: Komunikaty skupiające się wyłącznie na "bądź czujny" mogą nieumyślnie obwiniać ofiary. Wiele oszustw [romansowych] rozwija się poprzez długotrwałe zaangażowanie emocjonalne i językowe, którego zwykłe wskazówki dotyczące czujności nie odzwierciedlają dokładnie ani nie zapewniają skutecznej ochrony publicznej. Zaufanie jest starannie budowane w czasie poprzez powtarzające się interakcje; te wzorce nie są przypadkowe, ale ustrukturyzowane w celu wspierania zgodności, której wytyczne dotyczące czujności nie mogą przerwać. Rozwiązanie tego problemu wymaga pracy, aby spotkać się z ludźmi tam, gdzie się znajdują, w formie, która jest dla nich rozpoznawalna, w sposób, który czyni ją istotną i aktywnie chroni ich i osoby, które znają. Pierwszym krokiem jest przerwanie płynnego przejścia oszusta przez komunikację w mediach społecznościowych i transakcje finansowe oraz dokładne przekazanie, w jaki sposób przestępcy budują narracje, aby odbiorcy zrozumieli manipulację bez internalizacji winy.

 

Rozmawiałem z ekspertami ds. oszustw w bankach, którzy powiedzieli mi, że ich pracownikom trudno jest przekonać klientów, że padli ofiarą oszustwa. Jakie podejścia językowe najprawdopodobniej przebiją się przez manipulację, a nie wzmocnią wstyd?

Carter: Ofiary często wierzą w narrację sprawcy, ponieważ wydaje im się ona społecznie wiarygodna i spójna. Zaufanie rozwija się stopniowo, przez co dosadne ostrzeżenia typu "to jest oszustwo" są mniej skuteczne. Interakcje obraźliwe powielają normalne wzorce konwersacyjne , więc bezpośrednia konfrontacja może wzmocnić zaprzeczanie. Manipulacyjny język przypomina przymusową kontrolę, dlatego zalecam nieosądzający, oparty na dowodach język, który wprowadza wątpliwości poprzez wyjaśnienie, zachowując zaufanie, jednocześnie zakłócając narrację o oszustwie. Warto to również zauważyć: Ofiary są często przygotowywane do okłamywania swoich banków i postrzegania ich jako opozycyjnej, przeszkadzającej bariery. Pracownicy banku muszą zdawać sobie sprawę z takiego postrzegania, ponieważ najpierw trzeba je przezwyciężyć.

 

Zalecasz standardy komunikacyjne dotyczące mówienia o oszustwach. Gdyby media, banki i władze przyjęły te standardy, jakie namacalne zmiany zaobserwowalibyśmy w zapobieganiu, zgłaszaniu i odzyskiwaniu ofiar?

Carter: Jasny, spójny, nietrywializujący język w mediach, bankach, organach ścigania i społeczeństwie obywatelskim poprawiłby zrozumienie, raportowanie i zapobieganie; minimalne standardy komunikacji są niezbędne do skutecznego zapobiegania we wszystkich sektorach. Spójne i odpowiednie (zarówno pod względem umiejscowienia, jak i treści) komunikaty, które odzwierciedlają rzeczywiste doświadczenia ofiar, a nie stereotypy, zmniejszają dezorientację, dostosowują zainteresowane strony i wzmacniają skoordynowane działania przeciwko zorganizowanym oszustwom oraz zachęcają ofiary do szukania wsparcia. 

 

Jaka jest najważniejsza zmiana, którą organizacje mogą wprowadzić natychmiast, komunikując się na temat oszustw?

Carter: Organizacje powinny używać języka, który określa oszustwa jako celowe, manipulacyjne działania przestępcze, a nie osobiste błędy. Badania pokazują, że precyzyjny, wrażliwy na ofiary język poprawia rozpoznawanie, zgłaszanie i powrót do zdrowia poprzez wyjaśnienie dynamiki i zmniejszenie stygmatyzacji. Konsekwentne stosowanie zapewnia, że komunikacja staje się skutecznym narzędziem prewencyjnym. Jasny, precyzyjny język wspiera wcześniejszą interwencję, pomaga ofiarom czuć się zrozumianymi i wzmacnia skoordynowane działania prewencyjne. 

Jak oszustwo przeszło na zawodowstwo

Poznaj wzrost liczby wyrafinowanych taktyk oszustw. Dowiedz się, jak wykrywać oszustów, poznaj śledczych, którzy ich ścigają i dowiedz się, jak ewoluuje wykrywanie oszustw. 

A teenaged girl holds her phone in a parking lot looking worried.